محضر حضرت آيت الله العظمى صافى گلپايگانى (دامت بركاته)
سلامٌ عليكم
تقاضا دارم به سؤالات زير پاسخ بفرماييد:
با توجه به اينكه خداوند در سوره شمس، يازده قسم براى تزكيه نفس ياد كرده است، عدّه اى تزكيه و تهذيب نفس را واجب مى دانند، آيا صحيح است؟
oتزكيه و تصفيه نفس، واجب است و بر حسب آيه كريمه
«قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَكيّها»;1هر كس تزكيه نفس كند، رستگار مى باشد.
مسأله پاكسازى، تهذيب اخلاق، تصفيه، تحليه، صفاى روح و جلاى قلب در برنامه هاى عبادى و اخلاقى و اعتقادى اسلام منظور شده است، و همه در صفاى باطن و بُردن زنگار از قلب و تهذيب نفس و تنوير ضمير مؤثرند.
بخشى از تعاليم عاليه اسلام، تزكيه و تصفيه و بخشى هم تكميل و تحليه و بلكه بيشتر يا همه تعاليم دين مبين، متضمن هر دو فايده تزكيه و تحليه است.
با جوانــان
نصــايح
توبه، استغفار، تقوا، اجتناب از محرّمات، اهتمام در حلّيت غذا، پوشاك، مسكن، كسب، شغل و انجام عبادات و رياضات شرعيه از نماز، دعا، ذكر خدا، روزه، حج، اداى زكات و ساير حقوق شرعيه و احسان به والدين، احترام معلم، صله رحم، كظم غيظ، ياد موت، زيارت مشاهد و قبور، اعتبار از حوادث روزگار، مجالست با نيكان و علما و بيشتر هدايتها و ارشادات دينى كه يا به عنوان واجب يا مستحب يا حرام يا مكروه عنوان شده است، همه اسباب صفاى باطن، كمال نفس، تزكيه و تحليه است، همه سير و سلوك است و مخصوصاً اعتقادات صحيح معرفة الله، معرفت انبياء، معرفت ائمه و ساير معارف كه بر اساس توحيد و ايمان به عالم غيب و جزا و پاداش و معاد، استوار است.
در اين خودسازى، انسان نقش اساسى و بنيادى دارد; انجام وظايف و تكاليف و عبادات و ترك گناه كه ادامه يافت، روشنى باطن بيشتر و بيشتر مى شود، و سفر آنان الى الله و به سوى خدا شتاب مى گيرد تا تمام قلب، روشن و منوّر گردد; و به عكس ارتكاب محرّمات، گناهان و ترك عمل به هدايتهاى دينى قلب را تاريك و سياه و روح را آلوده و تباه مى سازد.
بنابراين، دين، همه اش سلوك و سير الى الله و تهذيب و تصفيه و تحليه و تكميل است. اين سير و سلوك، عمل است كه
«مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَر اَو اُنْثى و هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حياةً طَيِّبَةً وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ اَجْرَهُمْ بِاَحْسَنِ ما كانُوا يَعْمَلُونَ»2 موجب حيات طيّبه مى گردد و با عمل، التزام، ايمان، تعهد، خلوص نيت و خلاصه، دو بال علم و عمل، انسان به اين مقامات نايل مى شود و در مشاهد عاليه، حضور مى يابد.
پير، مرشد، قطب و تلقينِ ذكر از اين و آن غير از قرآن و احاديث اهل بيت عصمت و طهارت، عليهم السلام، نمى خواهد و نبايد به اسم سير و سلوك، افرادى دين را به شريعت و طريقت تجزيه نمايند و گروه بندى كنند و حتى علما را به اين عناوين تقسيم بندى كرد و برنامه هايى را كه اصالت اسلامى ندارند، عنوان نمايند.
سير و سلوك همه كتابهايى مثل مصباح المتهجّد شيخ توسى، انجام فرايض، نوافل، امر به معروف و نهى از منكر و سعى در اعلاى كلمه اسلام و عزّت مسلمين و قضاى حوايج مؤمنين و انتظار واقعى فرج، به ظهور حضرت مهدى، ارواح العالمين له الفداء، است.
خداوند متعال همگان را به دين خود، در راه راست ـ كه اسلام است ـ هدايت فرمايد.
گاهى گفته مى شود اگر كسى مى خواهد به كمالات معنوى برسد بايد ادعيه و اذكار را مانند دارو بداند و آن را زير نظر طبيب روحانى و مجتهد مصرف كند; زيرا ادعيه ما داراى مراتب روحى است، آيا صحيح است؟
oدر اين جهت، همين مقدار كه ادعيه و اذكار را از كتابهاى معتبر مثل كتابهاى علاّمه مجلسى و كتاب مصباح شيخ توسى و مفاتيح الجنان بخواند كافى است و نيز نظر شخص خاص و اجازه، لازم نيست; بلكه بعضى برنامه هايى به اين عناوين ـ كه بايد با اجازه باشد و صوفيه و بعض ديگر عنوان كرده و مى كنند ـ بى اصل و بعضى صورتهاى آن بدعت و حرام است; غرض اينست كه برنامه هاى دعا و عبادت و همه وظايف از شرع و از حضرات معصومين، عليهم السلام، رسيده باشد و شخص از اختراعات اشخاص تقليد ننمايد.
قم / لطف الله صافى
1 . شمس ، آيه 9 ; به راستى هر كس آن ]نفس[ را پاكيزه داشت ، رستگار شد .
2 . نحل ، آيه 97 ; هر كس از مرد يا زن ، كه كار نيك كند و مؤمن باشد ، به زندگانى پاك و پسنديده اى زنده اش مى داريم و به بهتر از آنچه كرده اند پاداششان را مى پردازيم .
